1. สถานการณ์เอดส์ สคร 7 ปี 2550
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดอุบลราชธานี ได้รับรายงานผู้ป่วยเอดส์และผู้ติดเชื้อเอชไอวีจากสถานบริการทั้งภาครัฐและเอกชนจากจังหวัดในพื้นที่รับผิดชอบ ตั้งแต่เดือนกันยายน พ.ศ. 2527 ถึงวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 พบว่าสัดส่วนมีผู้ป่วยเอดส์ ร้อยละ 65.6 ผู้ติดเชื้อที่มีอาการ ร้อยละ 21.6และผู้ติดเชื้อที่ไม่มีอาการ ร้อยละ 12.8 เมื่อพิจารณาผู้ป่วยเอดส์ พบว่ามีจำนวนรวมทั้งสิ้น 22,869 ราย และมีผู้เสียชีวิต 4,697 ราย โดยจังหวัดที่มีผู้ป่วยโรคเอดส์มากที่สุด 3 อันดับแรก คือ จังหวัดอุบลราชธานี ( 7,345 ราย) จังหวัดศรีสะเกษ ( 4,085 ราย) และจังหวัดกาฬสินธุ์ ( 3,051 ราย) ส่วนจังหวัดที่มีผู้ป่วยเอดส์เสียชีวิตมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ จังหวัดศรีสะเกษ ( 1,358 ราย) จังหวัดอุบลราชธานี ( 954 ราย)และจังหวัดยโสธร ( 851 ราย)
เมื่อพิจารณากลุ่มอายุ พบว่า ผู้ป่วยเอดส์กลุ่มอายุที่พบมาก คือ กลุ่มอายุ 25 – 34 ปี มีผู้ป่วยสูงสุด( ร้อยละ 63.50) , รองลงมาอายุ 35-44 ปี( ร้อยละ 19.50) และในกลุ่มอายุ 15 - 24 ปี (ร้อยละ 7.60) ตามลำดับ เมื่อพิจารณาอาชีพที่ได้รับรายงานมากที่สุด 5 อันดับแรก พบว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมมากที่สุด รองลงมาคือรับจ้างทั่วไป, เด็กต่ำกว่าวัยเรียน, ไม่ทราบไม่ระบุอาชีพ, และแม่บ้าน (ร้อยละ 47.90 , 25.20 , 3.80 , 3.60 และ 3.20 ตามลำดับ ) โรคติดเชื้อฉวยโอกาสที่ได้รับรายงานมากที่สุด 5 อันดับแรกคือ Wasting syndrome (Emaciation , Slim Disease ) 4,017 ราย( ร้อยละ 14.60 ) รองลงมา Mycobacterium tuberculosis ,Pulmonary or extrapulmonary 2,718 ราย( ร้อยละ 9.90 ) Cryptococcosis 1,558 ราย( ร้อยละ 5.60) โรคปอดบวมจากเชื้อ Pneumocystis carinii 1,521 ราย ( ร้อยละ 5.50 ) และ Cytomegalovirus retinitis 1,034 ราย ( ร้อยละ 5.7 )
สัดส่วนผู้ป่วยเอดส์ จำแนกตามปัจจัยเสี่ยง 3 อันดับแรก คือ ทางเพศสัมพันธ์ ร้อยละ 85.40 ไม่ทราบปัจจัยเสี่ยง ร้อยละ 8.10 และแม่สู่ลูก ร้อยละ 4
สรุปภาพรวมสภาพปัญหา และข้อเสนอแนะงานป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ในพื้นที่ สคร 7
1. คณะอนุกรรมการป้องกัน และแก้ไขปัญหาเอดส์จังหวัดยังขาดการบูรณาการแผนงานป้องกัน และแก้ไขปัญหาเอดส์อย่างแท้จริง การดำเนินงานด้านเอดส์ ยังแยกส่วนกันทำ 2. องค์การปกครองส่วนท้องถิ่นมีส่วนในการดำเนินงานด้านเอดส์เฉพาะด้านการสงเคราะห์ แต่ยังไม่มีแผนป้องกัน และแก้ไขปัญหาเอดส์ในพื้นที่ที่ของชุมชนมีส่วนร่วมอย่างเป็นรูปธรรม 3. วัยรุ่นยังมีพฤติกรรมเสี่ยงต่อการติดเชื้อ HIV สูง 4. ในช่วงแผนฯ เอดส์ชาติ 2545 – 2549 พบว่าแผนงานด้านเอดส์ส่วนใหญ่เป็นงานด้านแก้ไขและดูแลรักษามากกว่างานด้านการป้องกัน และขาดงบประมาณสนับสนุนตั้งแต่ระดับชาติลงมา 5. บทบาทการประสานงาน และการสนับสนุนระหว่างหน่วยงานภาครัฐ และองค์กรพัฒนาเอกชนด้านเอดส์ ยังขาดความชัดเจน และไม่บูรณาการที่แท้จริง 6. เจ้าหน้าที่ภาครัฐยังมีทัศนคติที่ไม่ดีกับการทำงานเอดส์
2 ตัวชี้วัดการดำเนินงานปี 2551
2.1 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดที่มีการดำเนินงานด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์สอดคล้องกับแนวทางแผนเอดส์ชาติ
คำอธิบาย: แผนเอดส์ชาติ หมายถึงแผนยุทธศาสตร์บูรณาการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์แห่งชาติ พ.ศ. 2550-2554 โดยคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ พ.ศ.2550 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดที่มีการดำเนินงานป้องกันเอดส์สอดคล้องกับแนวทางแผนเอดส์ชาติ คือ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ที่สามารถดำเนินการครบถ้วนตามองค์ประกอบดังนี้ 1. มีตัวชี้วัดในการดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ 2. มีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการเกี่ยวกับการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ 3. มีแผนงาน / โครงการ / กิจกรรม การป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ในพื้นที่4 มีการดำเนินกิจกรรมตามแผนงานโครงการ 5. มีการประชุมคณะกรรมการ หรือหน่วยงานสาธารณสุขในเครือข่าย 6. มีกิจกรรมการนิเทศ ติดตาม ผลการดำเนินงานแก่หน่วยงานสาธารณสุขในเครือข่าย 7. มีการจัดทำสถานการณ์เอดส์ในจังหวัด 8. มีหน่วยงาน/องค์กรนอกกระทรวงสาธารณสุขจัดกิจกรรม โครงการป้องกันแก้ไขปัญหาเอดส์ในพื้นที่ 9. มีส่วนร่วมกับหน่วยงานอื่นๆ ในการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์
2.2 จำนวน/ ร้อยละของโรงพยาบาลที่ให้บริการดูแลรักษาผู้ติดเชื้อเอชไอวี และผู้ป่วยเอดส์ ได้อย่างครบถ้วนและต่อเนื่อง
คำอธิบาย: ให้บริการดูแลรักษาได้อย่างครบถ้วนและต่อเนื่อง หมายถึง การให้บริการดูแลรักษาตามแนวทางการดูแลรักษาผู้ติดเชื้อเอชไอวีและผู้ป่วยเอดส์ในประเทศไทยปี พ.ศ.2549/2550 และแนวทางการพัฒนาคุณภาพในการดูแลผู้ติดเชื้อเอชไอวีและผู้ป่วยเอดส์ในรูปแบบ HIVQUAL-T จำนวนตัวชี้วัด 8 ตัวชี้วัด ได้แก่ 1.การติดตามตรวจประเมินระดับการติดเชื้อ HIV ได้แก่ 1.1 ระดับภูมิคุ้มกัน (CD4) 1.2 ปริมาณเชื้อไวรัสเอชไอวีในกระแสเลือด (Viral Load ,V/L)2.ให้การรักษาด้วยยาต้านไวรัสตามเกณฑ์ได้แก่ 2.1 ผู้ที่มีอาการเจ็บป่วยของระยะเอดส์ (AIDS-defining illness ตาม CDC classification) 2.2 ผู้ที่ยังไม่มีอาการแต่มีค่าระดับภูมิคุ้มกัน (CD4) น้อยกว่า 200 เซลล์ 2.3 ผู้ที่มีอาการแสดงและมีค่าระดับภูมิคุ้มกัน (CD4) น้อยกว่า 250 เซลล์ 3. การให้ยาป้องกันโรคติดเชื้อฉวยโอกาสแบบปฐมภูมิ (OI Prophylaxis) ได้แก่ 3.1 ยาป้องกันโรคปอดอักเสบ (Pneumocystis pneumonia : PCP) ในผู้ที่มีค่า CD4 น้อยกว่า 200 เซลล์ 3.2 ยาป้องกันโรคเชื้อราในสมอง (Cryptococcosis)ในผู้ที่มีค่า CD4 น้อยกว่า 100 เซลล์ 4. การตรวจคัดกรองวัณโรคปอด (TB Screening) ได้แก่การซักประวัติ ตรวจร่างกาย ในกรณีที่มีประวัติเสี่ยงและมีอาการเข้าได้กับวัณโรคปอดมีการส่งตรวจเสมหะ และฉายภาพเอกซเรย์ปอด 5.การติดตามประเมินความสม่ำเสมอของการกินยา (Adherence) วิธีการติดตาม ประเมิน ได้แก่ การนับเม็ดยา การบันทึกโดยผู้ป่วย การสัมภาษณ์ การทำVisual analog หรือ วิธีกำกับโดยพี่เลี้ยงหรือวิธีอื่นๆ อย่างน้อย 1 วิธี 6. การป้องกันการแพร่เชื้อ HIV (Positive prevention) ได้แก่การใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งของการมีเพศสัมพันธ์ 7.การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก(Pap smear)ในผู้ป่วยหญิง ที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป ปีละ 1 ครั้ง 8. ระบบการจัดเก็บฐานข้อมูลผู้ติดเชื้อผู้ป่วยเอดส์ (Registers System) ได้แก่ PHA Register , โปรแกรม NAPของ สปสช. ทะเบียนการกินยา ทะเบียนที่รพ.กำหนดเอง หรือทะเบียนอื่นๆที่สามารถใช้ติดตาม กำกับ ด้านการดูแลรักษาได้อย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ
3 แผนการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์งานป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ ของ สคร 7ปีงบประมาณ 2551
3.1 ส่งเสริมสนับสนุนวิชาการรณรงค์ประชาสัมพันธ์ป้องกันการติดเชื้อเอดส์ ในช่วงเทศกาล วันเอดส์โลก วันวาเลนไทม์ 3.2 การบูรณาการงานป้องกันการติดเชื้อเอดส์ ใน 8 อำเภอนำร่อง 3.3 สนับสนุนงบประมาณเพื่อส่งเสริมองค์กรพัฒนาเอกชนด้านเอดส์และกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี ในการเป็นแกนนำจัดทำโครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ 3.4 สนับสนุนงบประมาณและนิเทศติดตามการดำเนินงานขององค์กรชุมชนขนาดเล็กเพื่อให้มีส่วนร่วมในการจัดทำโครงการการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ในเด็กและครอบครัวที่ได้รับผลกระทบจากเอดส์ (UNICEF) 3.5 โครงการพัฒนาคุณภาพบริการการดำเนินงานดูแลรักษาผู้ป่วยเอดส์ (HIV Qual -T) ในพื้นที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 อุบลราชธานี 3.6 โครงการอบรมฟื้นฟู / ทดแทนบุคลากรด้านการดูแลรักษาผู้ป่วยเอดส์ด้วยยาต้านไวรัส 3.7 โครงการพัฒนาเครือข่ายการดูแลผู้ติดเชื้อผู้ป่วยเอดส์ที่ไม่สามารถดูแลด้วยสูตรยาต้านไวรัสพื้นฐาน กรณีดื้อยา 3.8 โครงการบริการยาต้านไวรัสสำหรับผู้ติดเชื้อผู้ป่วยเอดส์ ภายใต้โครงการสนับสนุนจากโครงการกองทุนโลกด้านการดูแลรักษา ปีที่ 4 NAPHA Extention 3.9 โครงการส่งเสริมถุงยางอนามัย 100 % 3.10 โครงการวิจัยประเมินผลโครงการการสร้างเสริมทักษะชีวิตในการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์สำหรับเยาวชนที่อยู่ในระบบการศึกษา สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดอุบลราชธานี
ที่มา งานแผนงานกลุ่มโรคเอดส์ฯ สคร. 7
