|
กลยุทธ์สู่ความสำเร็จงานควบคุมวัณโรค กรมควบคุมโรค
ข้อมูลประกอบการจัดทำกลยุทธ์สู่ความสำเร็จการป้องกันควบคุมวัณโรค 1. สถาพปัญหา วัณโรคเป็นปัญหาระดับสากล โดยสถานการณ์วัณโรคของโลกในปัจจุบันพบว่า มีผู้ป่วยวัณโรค ประมาณ 16-20 ล้านคน ซึ่งเกือบครึ่งหนึ่ง (8-10 ล้านคน) เป็นผู้ป่วยวัณโรคระยะแพร่เชื้อ (Infectious cases) องค์การอนามัยโลกคาดประมาณจำนวนผู้ป่วยรายใหม่ประมาณปีละ 8.4 ล้านคน โดยร้อยละ 95 อาศัยอยู่ในประเทศที่กำลังพัฒนา และมีผู้ป่วยเสียชีวิตประมาณปีละ 1.9 ล้านคน วัณโรคเป็นปัญหาสาธารณสุขที่คุกคามประเทศไทย องค์การอนามัยโลกได้จัดอันดับประเทศไทยเป็นหนึ่งใน 22 ประเทศที่มีจำนวนผู้ป่วยวัณโรคมากที่สุดในโลก โดยคาดประมาณอัตราอุบัติการณ์ของผู้ป่วยวัณโรคเสมหะพบเชื้อ (Incidence of sputum smear-positive TB) คิดเป็น 63/100,000 ประชากร และอัตราอุบัติการของผู้ป่วยวัณโรคทุกประเภท (Incidence of all TB cases) คิดเป็น 142/100,000 ประชากร และประมาณอัตราตายในผู้ป่วยวัณโรค 19/100,000 ประชากร จากอัตราอุบัติการณ์ดังกล่าวเมื่อเทียบกับมีจำนวนประชากรไทย 64.2 ล้านคน พบว่าจำนวนผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ชนิดเสมหะพบเชื้อประมาณ 40,500 ราย ต่อปี และคิดรวมเป็นผู้ป่วยวัณโรคทุกประเภทจะมีประมาณ 91,200 ราย ต่อปี และมีการเสียชีวิตประมาณ 12,200 ราย ต่อปี สถานการณ์วัณโรคซึ่งกรมควบคุมโรคได้รับรายงานผู้ป่วยวัณโรคโดยรวบรวมจากโรงพยาบาลต่างๆ ผ่านทางสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด และสำนักงานป้องกันและควบคุมโรคที่ 1-12 พบว่า ในปีงบประมาณ 2549 มีผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ชนิดเสมหะพบเชื้อ (Incidence of sputum smear-positive TB) จำนวน 28,349 ราย (46/100,000) และรวมผู้ป่วยวัณโรคทุกประเภท (Incidence of all TB cases) จำนวน 54 756 ราย (88/100,000) เมื่อเทียบกับการคาดประมาณขององค์การอนามัยโลกที่อัตราอุบัติการณ์ 63/100,000 ประชากร และ 142/100,000 ประชากร พบว่า ประเทศไทยมีอัตราการค้นพบผู้ป่วยวัณโรค (Case detection rates) ในกลุ่มผู้ป่วยวัณโรครายใหม่เสมหะพบเชื้อร้อยละ 70 ซึ่งบรรลุเป้าหมายที่องค์การอนามัยโลกได้กำหนดไว้ คือ อย่างน้อยร้อยละ 70 สำหรับผลการรักษาผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ชนิดเสมหะพบเชื้อ ในปี 2548 พบว่า การรักษาหาย (Cure rate) และอัตราการรักษาครบ (Completion rate) หรือที่รวมกันเรียกว่า อัตราความสำเร็จของการรักษา (Treatment success rate) คิดเป็น ร้อยละ 75 (20,529/27,517) สาเหตุสำคัญที่ประเทศไทยไม่สามารถบรรลุเป้าหมาย (ร้อยละ 85) เนื่องจากอัตราตายที่สูงถึงร้อยละ 9 และอัตราการขาดการรักษาร้อยละ 7 ประเทศไทยได้ดำเนินกิจกรรมผสมผสานงานวัณโรคและโรคเอดส์โดยมุ่งหวังที่จะลดผลกระทบของการแพร่ระบาดของการติดเชื้อ เอช ไอ วีต่อการควบคุมวัณโรค สำนักวัณโรคได้รับรายงานจากทุกสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพบว่า ในปี 2549 ผู้ป่วยวัณโรคทั้งหมดได้รับการให้การปรึกษาและยินดีตรวจเอช ไอ วี ร้อยละ 52 (26,552/51,412) โดยพบผู้ป่วยวัณโรคที่ติดเชื้อ เอช ไอ วี ร้อยละ 27 (7,141/26,552) อัตราการตรวจเลือดที่ต่ำกว่าเป้าหมาย (ร้อยละ 75 ในปี 2549) เป็นอุปสรรคสำคัญในการให้การรักษาผู้ป่วยวัณโรคที่ติดเชื้อ เอช ไอ วี โดยเร็วที่สุดซึ่งเป็นวิธีที่สามารถลดอัตราการเสียชีวิตในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ความครอบคลุมของการได้รับการรักษาที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ พบว่า ผู้ป่วยวัณโรคที่ติดเชื้อได้รับยาโคไตรมอกซาโซล ร้อยละ 64 และผู้ป่วยร้อยละ 66 ซึ่งมีคุณสมบัติตามเกณฑ์ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัส เอช ไอ วี ทั้งนี้กิจกรรมการคัดกรองการป่วยเป็นวัณโรคในผู้ติดเชื้อ เอช ไอ วี มีความก้าวหน้าเพิ่มขึ้น โดยร้อยละ 81 (36,138/44,517) ได้รับการสัมภาษณ์อาการที่สงสัยว่าป่วยเป็นวัณโรค และพบผู้ป่วยวัณโรคโดยการคัดกรองดังกล่าวร้อยละ 8 (2,761/36,138) 2. พื้นที่ปัญหาการดำเนินงานวัณโรคเพื่อให้ประสบความสำเร็จการรักษาและกินยาครบไม่น้อยกว่าร้อยละ 85 ของผู้ป่วยวัณโรคปอดเสมหะพบเชื้อที่ขึ้นทะเบียนรักษาอันนำไปสู่การตัดวงจรการแพร่เชื้อและลดการป่วยในที่สุดนั้น ปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุเป้าหมายดังกล่าว อาจแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ ปัจจัยเหล่านั้นได้แก่ 1. พื้นที่ที่มีปัญหาการแพร่ระบาดของการติดเชื้อเอช ไอ วี สูง2. พื้นที่ที่มีปัญหาแรงงานเคลื่อนย้ายและแรงงานข้ามชาติ รวมทั้งบริเวณชายแดน3. พื้นที่เขตเมืองใหญ่ที่มีความซ้ำซ้อน และซับซ้อนของสังคมและบริการสาธารณสุข 3. มาตรการ 3.1) มาตรการเพิ่มอัตราการรักษาหายและกินยาครบหรือที่เรียกว่าอัตราความสำเร็จของการรักษา วัณโรค (Treatment success rate) ต่ำกว่าร้อยละ 85 เช่น · เน้นยุทธศาสตร์สากลของการควบคุมวัณโรค ใน รพ.ขนาดใหญ่ โดยเฉพาะ รพศ./รพท. · กำหนดให้มี Hospital TB Coordinatorชัดเจนในแต่ละ รพ. ทั้งนี้ต้องจัดสรรเวลา สำหรับงาน TB ที่เหมาะสมและพอเพียง · การนิเทศงานจะต้องเข้มข้นและสม่ำเสมอในทุกระดับ · ให้ยา ART เร็วขึ้น ในผู้ป่วยวัณโรคที่ติดเชื้อHIV ด้วย เพื่อลดอัตราตาย · มีการใช้ยา Cotrimoxazole ตามข้อบ่งชี้ · รพ.ต่าง ๆ ดำเนินการควบคุมวัณโรคตามแนวทางของกรมควบคุมโรค ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณของ สปสช. ในลักษณะการบริหารจัดการโรคเฉพาะ(Disease Management) 3.2) มาตรการลดอัตราตายในผู้ป่วยวัณโรค เช่น · เน้น early diagnosis และ early treatment · ให้ ART เร็วขึ้น โดยเฉพาะพวกที่เป็น TB และมีการติดเชื้อ HIV ร่วมด้วย · ให้ Cotrimoxazole ตามข้อบ่งชี้ · เน้น International Standards of TB Care ในทุก รพ. 3.3) มาตรการลดอัตราการขาดยาในผู้ป่วยวัณโรค เช่น · เน้นการกำกับการกินยาของผู้ป่วยวัณโรคปอดเสมหะพบเชื้อทุกราย · เน้นการเยี่ยมบ้าน · พิจารณาให้ผู้ป่วยมารับยาสัปดาห์ละครั้งในช่วง initial phase · เน้นการประสานงานระหว่างหน่วยงานให้มีระบบการส่งต่อที่มีประสิทธิภาพ · เร่งรัดให้ อสม./แกนนำมีส่วนร่วมในการดูแลผู้ป่วย 3.4) มาตรการป้องกันเชื้อวัณโรคดื้อยาหลายขนาน(MDR-TB) และเชื้อวัณโรคดื้อยารุนแรง (XDR-TB)เช่น · เน้นการกำกับการกินยากับผู้ป่วยวัณโรคเสมหะบวกโดยเฉพาะในช่วง Initial phase ให้มากรายที่สุด · พัฒนาหน่วยชันสูตรที่มีความพร้อมเพื่อรองรับบริการการตรวจและทดสอบความไวต่อยา (Drug Susceptibility Test) · ทบทวนสูตรยาที่เหมาะสมสำหรับการรักษาผู้ป่วย MDR-TB โดยการจัดทำแนวทางดูแลรักษาผู้ป่วย MDR สำหรับรพ.ต่างๆ· เร่งรัดให้มีการดำเนินการควบคุมวัณโรคในสถานพยาบาลเพื่อลดอัตราเสี่ยงขอ เจ้าหน้าที่ ผู้ป่วย ญาติ ตามแนวทาง Infection Control in Health facilities · จัดให้มีระบบบันทึก (Treatment card และ Register book) ระบบรายงานเพื่อทราบสถานการณ์ที่ชัดเจน · กำหนดให้มีแนวทางปฏิบัติแก่สถานพยาบาล ในสถานการณ์ที่ปัญหา MDR-TB / XDR-TB เพิ่มขึ้น ดูรายละเอียดเพิ่มเติม
|
